وقتى يك گروه سلول‏هاى نابهنجار رشد مى‏كنند و از كنترل خارج مى‏شوند و توده‏اى يا (برآمدگى) را تشكيل مى‏دهند كه به آن تومور مى‏گويند، سرطان به وجود مى‏آيد. سرطان تخمدان شايعترين علت مرگ خانم ها در اثر سرطان هاي دستگاه تناسلي است. این سرطان  شايع ترين سرطان زنان است که در مراحل پيشرفته، تشخيص داده مي شود. احتمال وقوع آن يک مورد در ۵۵ زن است و علت مرگ يک زن از ۱۰۰ زن است.سه نوع سرطان تخمدان وجود دارد. متداول‏ترين آن سرطان «اپى‏تليومى» تخمدان است. به اين نام ناميده مى‏شود، چون تومور (سلول‏هاى سرطانى) در لايه خارجى يا پوسته تخمدان‏ها شروع به رشد مى‏كند. تومورهاى تخمدان ممكن است به شكل زير به وجود آيند:

ـ خوش‏خيم (تومور خوش‏خيم يا بدون سرطان)

ـ تا حدى بدخيم (در حد مرز يا كمى بدخيم)

ـ بدخيم (با سرطان)

دو نوع ديگر سرطان تخمدان، سرطان‏هاى ياخته تناسلى و تومورهاى Stormad تخمدان هستند. هر دوى اين سرطان‏ها بسيار نادر مى‏باشند. مهم‏ترين عواملى كه بر روى نتيجه سرطان تخمدان‏ها اثر مى‏گذارند، مقدار تومور، مرحله پيدايش تومور و اينكه آيا مى‏توان تومور را به طور كامل به وسيله عمل جراحى از بين برد مى‏باشد.
سرطان هاي تخمدان به دو گروه تقسيم مي شوند:

گروه اول:

 ۸۰ درصد سرطان هاي تخمدان را تشکيل مي دهند. صحبت ما بيشتر در مورد اين دسته از سرطانهاي تخمدان است که بعد از ۴۰سالگي شايع اند و در سنين ۷۵ تا ۷۹ سالگي به حداکثر شيوع خود مي رسند، به طوري که با افزايش سن، بروز آن به شدت افزايش مي يابد. اين گروه از سرطان ها اکثرا در مراحل پيشرفته تشخيص داده مي شوند و به اين ترتيب تشخيص زودرس (در مراحل اوليه) مهم است.

 گروه دوم:

سرطان هاي تخمداني که از سلول هاي جنيني منشا مي گيرند و ۲۰ درصد سرطانهاي تخمدان را تشکيل مي دهند که بيشتر در دختران و زنان تا قبل از ۲۰ سالگي بروز مي کند. اين گروه برعکس گروه اول، به دليل بروز علائم حاد (بيشتر به صورت درد و تورم شکمي) در مراحل اوليه تشخيص داده مي شوند و بقاي عمر در اين گروه از سرطان* هاي تخمدان، زياد است.
* چه عواملي در ايجاد سرطان تخمدان نقش دارند؟

وراثت و سابقه فاميلي در سرطان تخمدان تقريبا از مهم ترين عوامل است. ۵ تا ۱۰درصد سرطان هاي تخمدان در زناني بروز مي کند که ناقل ژنتيک مرتبط با سرطان هستند و اين گروه، جمعيت پرخطر سرطان تخمدان محسوب مي شوند.
فردي که داراي يک مورد سرطان تخمدان در بستگان درجه يک خود است، حدود ۲ تا ۴ برابر افراد عادي در معرض خطر ابتلا مي باشد. به اين ترتيب افرادي که سرطان تخمدان در خانواده ي آنها شايع است، بايد در سنين ۲۵ تا ۳۵ سالگي، هر ۶ ماه يک بار تست غربالگري سرطان تخمدان به صورت معاينات زنانگي و لگن، سونوگرافي داخل واژن و … را انجام دهند.
* آيا روشي براي پيشگيري از سرطان تخمدان در افراد پرخطر با سابقه خانوادگي وجود دارد؟

بله، مطالعات نشان داده است که مصرف قرصهاي ضد بارداري به مدت ۱۰ سال خطر ابتلا به سرطان تخمدان را در افراد با سابقه فاميلي کاهش مي دهند و همانند زنان بدون سابقه فاميلي مثبت مي کند.
به اين ترتيب در صورت عدم تمايل به باروري در افراد با سابقه فاميلي مثبت توصيه مي شود که از قرص هاي ضد بارداري استفاده کنند.

سرطان تخمدان قابل معالجه است بخصوص اگر در مراحل اوليه تشخيص داده شود. با معالجه و بهبود سرطان، بسيارى از زنان مى‏توانند زندگى طولانى و رضايت‏بخشى داشته باشند حتى با سرطان پيشرفته تخمدان.

* درجات سرطان
سلول‏هاى سرطانى يك رشته عمليات گسترده‏اى را نشان مى‏دهند. به ميزان مختلف رشد مى‏كنند و ممكن است به قسمت‏هاى ديگر بدن پخش شوند و يا نه. درجات سرطان نشان مى‏دهد كه سلول‏هاى سرطانى با چه سرعتى رشد مى‏كنند و تا چه اندازه سلول‏هاى رشد كرده شبيه سلول‏هاى سالم هستند «تمايز داده شده» ناميده مى‏شوند).

*سه درجه سرطان عبارتند از:

درجه اول ـ ميزان كم يا خوب تمايز داده شده. يعنى سلول‏هاى سرطانى منظم هستند و معمولاً پخش نمى‏شوند.

درجه دوم ـ ميزان متوسط يا نسبتا تمايز داده شده. يعنى سلول‏هاى سرطانى ممكن است از تومور جدا شده (جهش كرده) و در ناحيه لگن خاصره و شكم پخش شوند.

درجه سوم ـ درجه بالا يا تمايز داده نشده. اين نوع تومور بيشترين سلول‏هاى سرطانى تهاجمى را دارا مى‏باشند. يعنى سلول‏هاى سرطانى خيلى سريع پخش مى‏شوند.

* مراحل سرطان
سرطان تخمدان مى‏تواند در رحم يا شكم (حفره صفاقى) و يا گروههاى لنفى داخل شكم پخش شود. بر خلاف ساير سرطان‏ها به ندرت داخل جريان خون مى‏شود. به مقدار گسترش سرطان در زمان تشخيص مرحله سرطان مى‏گويند. اين مراحل عبارتند از:

مرحله اول ـ تومورها (غده‏ها) فقط در داخل تخمدان‏ها هستند.

ـ مرحله دوم ـ تومورها در داخل رحم پخش شده‏اند.

ـ مرحله سوم ـ تومورها در داخل شكم پخش شده‏اند.

ـ مرحله چهارم ـ تومورها بيشتر گسترش يافته‏اند، معمولاً در حفره سينه.

* عوامل, ريسك فاكتورها و ميزان شيوع سرطان تخمدان :
سرطان تخمدان بيماري چندان رايجي نيست و پنجمين عامل مرگ ومير زنان در اثر سرطان و بيماري هاي زنان محسوب مي شود. علت اين بيماري ناشناخته است. اين سرطان بيشتر در جوامع صنعتي, البته به جز ژاپن, ديده مي شود. زنان مسن بيشتر در خطر ابتلا به سرطان تخمدان قرار دارند. بيش از نيمي از مرگ ومير ناشي از سرطان تخمدان در زنان ۵۵ تا ۷۴ ساله ديده مي شود و تنها ۱,۴ از زنان ۳۵ تا ۵۴ ساله در اثر اين بيماري جان خود را از دست مي دهند.
با اين كه سرطان تخمدان, شيوع چندان زيادي ندارد اما به دلايلي باعث مرگ ومير زيادي مي شود. يكي از اين دلايل, مبهم و غيرمشخص بودن علايم سرطان تخمدان است كه در نتيجه زنان و پزشكان آنها معمولا اين علايم را مربوط به بيماري هاي رايج ديگر تصور مي كنند و زماني كه سرطان تشخيص داده مي شود. اغلب تومور به خارج از تخمدان سرايت كرده است.
همچنين تخمدان سرطاني, سلول هاي بدخيمي را از خود بيرون مي ريزد كه اغلب برروي رحم, مثانه, روده و ديواره روده جاي مي گيرند. اين سلول ها حتي پيش از آنكه سرطان شناسايي شود, شروع به ساخت تومورهاي جديدي مي كنند.
دليل ديگر مرگ ومير زياد بيماران مبتلا به سرطان تخمدان اينست كه آزمايش تشخيص موثري براي اين بيماري وجود ندارد. بيش از ۵۰ درصد از زنان مبتلا به سرطان تخمدان در مراحل پيشرفته بيماري, متوجه بيماري خود شده اند.
به نظر مي رسد كه خطر ابتلا به سرطان تخمدان ناشي از چند عامل باشد. هرچه تعداد فرزندان يك زن بيشتر باشد, احتمال ابتلا او به سرطان تخمدان كمتر مي شود. حاملگي در سنين پايين و مصرف قرص هاي ضدبارداري نيز اثر پيشگيرنده دارند و برعكس به نظر مي رسد كه مصرف داروهاي باروري با افزايش احتمال ابتلا به اين سرطان در ارتباط باشد. اگرچه هنوز در اينباره اختلاف نظر وجود دارد.
برخي از ژن ها مثل كه خطر BRCA ۲ و BRCA ۱ ابتلا به سرطان سينه و ساير سرطان ها در سنين پايين تر را افزايش مي دهند, احتمالا در بالابردن خطر ابتلا به سرطان تخمدان نيز موثر هستند. بيماراني كه قبلا به سرطان سينه مبتلا شده اند و يا يكي از اعضاي خانواده آنها سابقه ابتلا به سرطان سينه يا تخمدان را داشته باشد, در خطر بيشتري هستند.
سابقه فاميلي ابتلا به سرطان رحم, روده يا ساير سرطان هاي معده اي ـ روده اي, ممكن است علامت وجود سندرومي به نام سرطان غيرپوليپي ارثي روده باشد كه احتمال) HNPCC (ابتلا به سرطان تخمدان را بسيار بالا مي برد.
ساير عوامل احتمالي عبارتند از مصرف پودر تالك, قرارگرفتن در معرض پنبه نسوز, مصرف غذاهاي پرچرب, و ابتلا به بيماري اريون در كودكي ; كه البته تاثير هيچ كدام از اين عوامل هنوز به اثبات نرسيده است.
* پيشگيري:
اگر چه هنوز هيچ راه قطعي براي پيشگيري از ابتلا به سرطان تخمدان شناخته نشده است, اما با تمرينات ورزشي دائمي و منظم عضلات لگن خاصره, شايد در مجموع بتوان خطر را كاهش داد. مطالعات نشان مي دهد كه خطر ابتلا به اين نوع سرطان در بيماراني كه قرص هاي ضدبارداري خوراكي مصرف كرده اند. به نسبت كساني كه از ساير انواع داروهاي ضدبارداري استفاده نموده اند. كمتر بوده است. در تحقيقات اخير مشخص شده در زناني كه موتاسيون ژن هاي (ژن هاي BRCA ۲ و BRCA ۱ مربوط به سرطان سينه و تخمدان) ديده مي شود, خارج كردن تخمدان از طريق جراحي مي تواند به طور چشمگيري خطر ابتلا به سرطان تخمدان را كاهش دهد.

* علايم:
احساس سنگيني لگن خاصره
دردهاي خفيف در ناحيه پايين شكم
خونريزي واژينال
افزايش يا كاهش وزن
قاعدگي غيرطبيعي
درد بي دليل ناحيه پشت كه با گذشت زمان افزايش پيدا مي كند
افزايش اندازه دور شكم
علايم معده ـ روده اي كه عبارتند از:
افزايش گاز
سو هاضمه
بي اشتهايي
تهوع و استفراغ
نفخ و تجمع گاز در معده و روده
ناتواني از خوردن ميزان هميشگي غذا
ساير علايمي كه ممكن است به همراه اين بيماري ديده شوند عبارتند از:
افزايش دفعات دفع ادرار
رشد موهاي زايد
توجه: اين علايم تا آخرين مراحل پيشرفت بيماري ظهور نمي كنند.
اگر علايم اين بيماري در شما وجود دارد, پزشك خود را در جريان بگذاريد. همچنين اگر سن شما بيش از ۴۰ سال است و به تازگي معاينه لگن خاصره و آزمايش پاپ اسمير را انجام نداده ايد, حتما به پزشك خود مراجعه كنيد (به همه زنان بالاتر از ۲۰ سال توصيه مي شود كه به صورت منظم آزمايش پاپ اسمير و معاينات لگني را انجام دهند.)

* معاينات و آزمايش ها:
با معاينه فيزيكي مي توان متوجه اندازه دور شكم يا آسيت (آب آوردگي حفره شكمي) شد. با معاينه لگن خاصره مي توان توده هاي شكمي يا تخمداني را شناسايي نمود. ساير آزمايش هاي تشخيصي عبارتند از:
آزمايش شيمي خون
آزمايش خون بارداري
آلفافتو پروتئين
آزمايش ادرار
لاپاروتومي تحقيقي
اولترا سوند
از MRI اسكن شكمي و CT ناحيه شكم

* درمان:
جراحي بر ساير روش هاي درماني ترجيح داده مي شود و اغلب براي تشخيص بيماري ضروري است. مطالعات نشان مي دهد كه پزشكان متخصص تومورشناسي زنان نيز از نتايج جراحي در درمان اين سرطان بيشتر راضي هستند.
شيمي درماني معمولا پس از جراحي براي درمان بقاياي بيماري مورد استفاده قرار مي گيرد. همچنين از شيمي درماني مي توان براي درمان عود اين بيماري در زنان استفاده كرد. پرتودرماني به ندرت در درمان سرطان تخمدان استفاده مي شود.

* چشم انداز:

سرطان تخمدان معمولا در مراحل اوليه تشخيص داده نمي شود و اين بيماري در زمان تشخيص بسيار پيشرفت كرده است. نتيجه اغلب ناخوشايند است. تنها ۳۵ تا ۳۸ درصد امكان دارد كه بيماران در هر مرحله اي از بيماري كه باشند تا پنج سال زنده بمانند. البته اگر اين بيماري در مراحل اوليه تشخيص داده شود, امكان زنده ماندن بيمار تا پنج سال, ۹۰ تا ۹۸ درصد افزايش پيدا مي كند.
* عوارض:
اين بيماري عوارضي را به دنبال دارد كه برخي از آنها عبارتند از:
گسترش سرطان به ساير اندام ها
آب آوردن شكم يا آسيت
مسدودشدن روده
با معاينات منظم و كنترل علايم احتمالي, به تشخيص زودهنگام سرطان تخمدان كمك نماييد تا از عوارض, مشكلات و پيامدهاي ناخوشايند آن در امان بمانيد.

* معالجه

معالجات جديد براى سرطان تخمدان مى‏تواند بسيار موفقيت‏آميز باشد. معمولاً با جراحى تمام تومور يا در مرحله پيشرفته تا جايى كه ممكن است آن را برمى‏دارند و به دنبال آن پرتودرمانى يا شيمى‏درمانى انجام مى‏دهند.

* جراحى
جراحى موفقيت‏آميزترين معالجه براى سرطان تخمدان مى‏باشد. در خلال جراحى تمام يا قسمت زيادى از تومور برداشته مى‏شود (Debulking). سلول‏هاى نمونه تومور براى آسيب‏شناس فرستاده مى‏شوند كه او تشخيص دقيق و درجه تومور را معلوم مى‏كند. براى تومورهايى كه در درجه و مرحله اوليه هستند و كاملاً برداشته شده‏اند، عمل جراحى، سرطان را معالجه مى‏كند. در اين حالت ممكن است معالجه ديگرى لازم نباشد. به هر حال بيشتر افراد بعد از عمل جراحى نياز به مقدارى معالجه دارند.

* شيمى‏درمانى
در شيمى‏درمانى با استفاده از دارو، سرطان معالجه مى‏شود. بعضى وقت‏ها قبل از جراحى، شيمى‏درمانى اجرا مى‏شود تا تومور (توده) را كوچك كنند. بيشتر وقت‏ها بعد از عمل جراحى از شيمى‏درمانى استفاده مى‏شود تا تومور را كوچك كرده و علايم سرطان را كم كنند تا زنان بتوانند از زندگى و سلامت خود لذت ببرند.

داروهايى كه در شيمى‏درمانى استفاده مى‏شود، داروهايى هستند كه پايه آنها پلاتين مى‏باشد؛ يعنى «كربوپلاتين» يا «سيس‏پلاتين». علاوه بر اين براى تشديد معالجه، «پلاكلتياكسل» نيز داده مى‏شود. در زنانى كه سلول‏هاى سرطانى ميكروسكپى بعد از عمل جراحى در بدن آنها باقى مانده است، تركيبى از اين داروها تجويز مى‏شود.

براى بيشتر افراد شيمى‏درمانى به طور سرپايى هر سه يا چهار هفته انجام مى‏شود كه يك سيكل ناميده مى‏شود. يك دوره كامل شيمى‏درمانى شامل شش يا تعداد بيشترى سيكل مى‏باشد. مثلاً ممكن است شخص اولين سيكل شيمى‏درمانى را انجام دهد، سپس سه هفته صبر كند و بعد دومين سيكل را انجام دهد. در طى هر سيكل، پزشك آزمايشاتى را انجام مى‏دهد تا مطمئن شود كه معالجه مؤثر بوده است. اين آزمايشات شامل معاينات جسمى، آزمايش‏هاى خون و عكس‏بردارى با اشعه ×مى‏باشد.

شيمى‏درمانى مى‏تواند باعث عوارض جانبى شود كه مهم‏ترين آنها كم‏خونى، دردهاى بدن، خستگى، تهوع، احتمال عفونت (ناشى از باكترى نه ويروس)، تغيير در حس دست‏ها و پاها (بيمارى اعصاب) مى‏باشد.

اگر علايم عفونت در بيمار ديده شود، بايد فورا به پزشك اطلاع داده شود. (علايمى نظير تب و لرز)

* پرتودرمانى
در پرتودرمانى اشعه با انرژى بالا از دستگاه اشعه × براى كشتن سلول‏هاى سرطانى به كار برده مى‏شود. با توجه به نوع سرطان، پزشك پرتودرمانى را بعد از عمل جراحى براى خلاص شدن از شر سلول‏هاى سرطانى كه ممكن است در بدن مانده باشند توصيه مى‏كند. مثلاً براى نابود كردن سلول‏هاى سرطانى «ميكروسكپى» كه ممكن است هنوز در شكم يا لگن خاصره (حفره صفاق) مانده باشد.

* تيم پزشكى مراقب

بهترين نتايج وقتى به دست مى‏آيد كه معالجه برنامه‏ريزى شده و توسط يك تيم پزشكى مركز سرطان انجام شود. اين تيم شامل:

ـ متخصص جراحى سرطان زنان (پزشك متخصص جراحى كه زنان داراى تومور را معالجه مى‏كند).

ـ آسيب‏شناس سرطان (پزشكى كه سلول‏هاى تومور را بررسى مى‏كند تا سرطان و درجه آن را تشخيص دهد).

ـ متخصص شيمى‏درمانى (پزشكى كه در معالجه سرطان با شيمى‏درمانى تخصص دارد).

ـ متخصص پرتودرمانى سرطان (پزشكى كه با استفاده از اشعه سرطان را معالجه مى‏كند).

ـ نرس‏هاى متخصص، تكنسين‏ها، داروسازها، مشاورين و متخصصان تغذيه.

* مراقبت‏هاى مكمل

معالجات مكملى وجود دارند كه مى‏توانند در طى معالجه سرطان به شخص كمك كنند. اينها عبارتند از استراحت‏درمانى، گروه‏درمانى، هنردرمانى و موسيقى‏درمانى. تيم پزشكى معالج بايد اطلاعات بيشترى را در اين مورد به بيمار بدهند.

* كنار آمدن با معالجه
بعضى افراد در طى معالجه يا پس از آن عارضه‏هاى جانبى نداشته‏اند، در حالى كه بعضى ديگر عوارضى را تجربه كرده‏اند.

چند نكته مفيد براى مهار كردن عوارض جانبى متداول

* خستگى
خستگى يا فرسودگى فوق‏العاده مى‏تواند به وسيله عوامل بسيار به وجود آيد. يكى از متداول‏ترين علل خستگى كم‏خونى است. كم‏خونى به معناى آن است كه در بدن شخص گلبول‏هاى قرمز به اندازه كافى وجود ندارند. گلبول‏هاى قرمز از آن جهت اهميت دارند چون هموگلوبين موجود در آنها با اكسيژن را از شش‏هاى شخص به بافت‏ها و سلول‏ها مى‏رسانند. سرطان و معالجه‏هاى مربوط به آن مى‏تواند باعث كم شدن توليد گلبول‏هاى قرمز خون شوند. وقتى اين اتفاق مى‏افتد هموگلوبين كمترى براى حمل اكسيژن در سرتاسر بدن وجود دارد. در نتيجه اندام‏ها و بافت‏هاى بدن براى انجام وظايف خود اكسيژن كافى دريافت نمى‏كنند. اين عمل باعث احساس خستگى، ضعف و يا مشكل تنفسى مى‏شود. خستگى مى‏تواند عارضه جانبى سرطان و معالجه آن باشد. مثلاً خستگى مى‏تواند در نتيجه استرس‏هاى روانى، كنار آمدن با اضطراب، تضاد، غصه، تنش بين افراد خانواده و همچنين تغييرات در خواب، خوراك، كار و فعاليت‏هاى روزمره باشد.

* چند نكته مفيد براى كنار آمدن با خستگى:
ـ اگر احساس خستگى مى‏كنيد با پزشك معالج يا پرستارتان در ميان بگذاريد چون ممكن است هموگلوبين شما پايين باشد و يا كم‏خون باشيد.

ـ استراحت: هنگام شب بيشتر بخوابيد و در طى روز نيز گاهى چرتى بزنيد.

ـ محدود كردن فعاليت‏ها: از افراد خانواده و دوستان‏تان بخواهيد تا در انجام كارهايى نظير مراقبت از بچه، خريد، كارهاى خانه و يا پخت و پز به شما كمك كنند.

ـ در باره ويتامين‏ها و قرص‏هاى آهن از پزشك‏تان سؤال كنيد. اگر براى زياد شدن شمارش گلبول‏هاى قرمز خون دارو مصرف مى‏كنيد، احتمالاً به مكمل‏هاى آهن نيز نياز داريد. قبل از خوردن هر مكمل با پزشك‏تان مشورت كنيد.

ـ خوب بخوريد: سعى كنيد چيزى بخوريد حتى اگر خسته هستيد. گاهى كمى غذا به شخص انرژى زيادى مى‏دهد.

* خوردن مناسب
وقتى شخص دچار سرطان شده است، خوب خوردن بسيار مهم است. اگر نياز به يك برنامه براى تهيه غذاهاى سالم و آسان داريد از تيم مراقبت‏تان سؤال كنيد كه آيا مى‏توانيد با يك متخصص رژيم و يا متخصص تغذيه مشورت نماييد.

ساير نكات مفيد عبارتند از:

ـ در طى روز غذاى مختصرى بخوريد.

ـ بعد از غذا به طور نشسته استراحت كنيد تا غذايتان راحت‏تر هضم شود.

ـ مايعات زياد بياشاميد. نظير آب، شير، آب ميوه و سوپ.

* ورزش
ورزش براى به دست آوردن نيروى از دست رفته بسيار مهم است. بدن را شل كنيد و مغز را فعال نگه داريد. قبل از شروع به ورزش با پزشك مشورت كنيد. و حتما با توجه به نياز بدن ورزش كنيد و بگذاريد بدن‏تان راهنماى شما در ورزش كردن باشد.

* بعضى از نكات مفيد عبارتند از:

ـ سعى كنيد هفته‏اى سه يا چهار بار و هر بار ۳۰ دقيقه ورزش كنيد.

ـ فعاليتى را انتخاب كنيد كه از آن لذت برده و مناسب با روش زندگى شما باشد. مانند پياده‏روى، شنا، دوچرخه‏سوارى، گلف، رقص و بدن‏سازى.

ـ با يك دوست ورزش كنيد.

ـ اگر نتوانستيد يكى دو روز ورزش كنيد نگران نباشيد. اگر احساس ضعف زياد مى‏كنيد ورزش را متوقف كرده و هر گاه احساس آمادگى كرديد دوباره شروع كنيد.

استراحت

استراحت زياد و استراحت كم هر دو احساس خستگى به وجود مى‏آورند. خواب طولانى را براى شب بگذاريد و در ضمن تا آنجا كه ممكن است خواب‏تان را به هم نزنيد. مثلاً اگر دارو مى‏خوريد، آن را با يك ليوان آب قبل از خوابيدن كنار بسترتان بگذاريد. بنابراين شب مجبور نخواهيد بود از بستر بيرون آييد.

* كنار آمدن بعد از معالجه
همين كه معالجه به پايان مى‏رسد، زنان اغلب احساس تنهايى مى‏كنند. گروههاى حمايتى بسيارى هستند كه به شخص كمك مى‏كنند تا با سرطان و معالجه آن كنار آيد. از تيم مراقبت پزشكى خود بخواهيد اسامى و شماره تلفن اين گروهها را به شما بدهند.

* پى‏گيرى مرتب
بعد از معالجه بايد ملاقات‏هاى مرتب و پى‏گيرانه با پزشك‏تان داشته باشيد. هدف از اين ديدار اين است كه پزشك بررسى كند آيا سرطان دوباره عود كرده است يا نه. در هر ديدار پزشك هر تغيير يا نشانگان تازه را بررسى مى‏كند. در ضمن از شما معاينه جسمى نيز خواهد شد. (شامل معاينات روده و واژن)، تست‏هاى آزمايشگاهى (شامل ۱۲۵ ـ marherCA) و مطالعات تصويرى در صورت لزوم.

* عود بيمارى